5 mijnen · tot 72 m diep · 3 geschikt voor een intro-team
Mijnduiken in het Sauerland
- Mijnen5
- Max. diepte72 m
- Watertemperatuur7–9 °C
- Duikcentra4
Duiken en vullen
Duik hier met
Vullen in de buurt
- VulstationBergwerktauchen Nuttlar (Tauchschule Sauerland)Lucht 200/300 bar, nitrox (32 %), trimix en O₂; voor trimix staat geen prijs vermeldRoute ↗
- VulstationSee im Berg (TauchCenter Bielefeld), MessinghausenLucht 200 en 300 bar; helium en zuurstofRoute ↗
- VulstationBergwerktauchen FelicitasLucht, nitrox en O₂ (artikel 2024); helium/trimix niet vermeld — navragenRoute ↗
Waarom hierheen
In het Sauerland duik je in ondergelopen leisteenmijnen, waar onder water nog lorries op rails, machines en gereedschap staan alsof de mijnwerkers net naar huis zijn. Nuttlar en Felicitas duik je met een dagkaart van de duikbasis, Christine en Schwalefeld bij Willingen via een club, met diepten van -14 tot -72 m. Zonder grotbrevet kun je in Nuttlar en Felicitas alleen onder begeleiding mee; zelfstandig duiken vraagt een grot- of mijnbrevet (in Nuttlar full cave), en Schwalefeld is alleen voor full cave. Het water is het hele jaar 7–9 °C, dus een droogpak is nodig, en je neemt overal een duikkeuring, verzekering en logboek mee. Bestwig ligt centraal tussen de mijnen.
Niet missen
- Schieferbergwerk Nuttlar: een leisteenmijn waar de tijd lijkt stil te staan, met ertskarren op rails, een schaftlokaal met werkjassen nog aan de haken en kathedraalachtige zalen in water van 7–8 °C.
- Schieferbergwerk Felicitas: zalen van zo'n 15 m lang en 4–5 m hoog met takels, lorries en zaag- en splijtmachines, en via de Barbaratunnel verder de mijn in.
- Schiefergrube Christine: ertskarren, mijngereedschap, houten laarzen en persoonlijke spullen van mijnwerkers in een stelsel van gangen met zijgangen, niet allemaal gemarkeerd.
Op een rustdag
- Sauerländer Besucherbergwerk Ramsbeck: In Bestwig rijd je met een originele mijntrein de berg in en zie je onder de grond onder meer een 420 m diepe blinde schacht, met bovengronds een mijnbouwmuseum.
- Atta-Höhle: In Attendorn loop je een rondgang van zo'n 500 m door een verlichte druipsteengrot die sinds 1907 open is voor bezoekers.
- Kahler Asten: Op deze 841 m hoge berg bij Winterberg heb je vanuit de glazen uitkijkruimte van de Astenturm een rondom-uitzicht.
Alle 5 mijnen
1 gesloten niet getoond ·
| Stek | Max. diepte | Type | Brevet |
|---|---|---|---|
| Schieferbergwerk FelicitasEntree of duikfeeBackmount · Cavern | 52 m | Backmount | Cavern |
| Schieferbergwerk NuttlarEntree of duikfeeBackmount · Cavern | 39 m | Backmount | Cavern |
| Schiefergrube ChristineToestemming nodigEntree of duikfeeBackmount · Cavern | 46 m | Backmount | Cavern |
| Schiefergrube SchwalefeldToestemming nodigEntree of duikfeeBackmount · Full cave | 72 m | Backmount | Full cave |
Brevet-eisen, configuraties en trimix-dieptes zijn inschattingen voor de planning. Controleer ze altijd lokaal en duik binnen je training.
Kaart
Duikcentra en vulstations
4 duikcentra, vulstations en instructeurs
Vulstation
Bergwerktauchen Nuttlar (Tauchschule Sauerland)
Briloner Straße 48a, 59909 Bestwig (Nuttlar)
- Lucht 200/300 bar, nitrox, trimix en O₂
Duikcentrum
See im Berg (TauchCenter Bielefeld), Messinghausen
Diemelseestraße, 59929 Brilon (Messinghausen)
- Lucht 200 en 300 bar
- IANTD
Duikcentrum
Bergwerktauchen Felicitas
Zum Heilstollen, 57392 Schmallenberg (Bad Fredeburg)
- Lucht, nitrox en O₂
- IART
- Schieferbergwerk Felicitas
Vulstation
Tauchschule Sorpesee (Tauchschule Sauerland)
Ameckerstraße 16, 59846 Sundern
- Lucht 200/300 bar, nitrox tot 36 %, O₂
- Duikuitrusting
Volgorde: partners eerst, duidelijk gemarkeerd als partner; daarna duikcentra op afstand van Bestwig en zelfstandige instructeurs op naam. Geen aanbeveling: vraag zelf na wat ze aanbieden.
Sta je in deze lijst of hoor je erbij? Maak er gratis een partnerkaart van →Uitvalsbases
Zoek een plek bij Bestwig, Brilon, Willingen (Upland), Bad Fredeburg (Schmallenberg), Meschede
Dorpen die goed liggen voor de grotten in deze regio. Zoek accommodatie voor je team:
- BestwigBooking.com ↗
- BrilonBooking.com ↗
- Willingen (Upland)Booking.com ↗
- Bad Fredeburg (Schmallenberg)Booking.com ↗
- MeschedeBooking.com ↗
De links naar Booking.com zijn affiliate-links: boek je via zo'n link, dan krijgt DiveTripPlanner een kleine commissie. Jij betaalt hetzelfde.
Praktische info: regels, vullen en noodnummers
Noodgevallen
- Noodgeval: bel 112. Drukkamers met spoeddienst (GTÜM-lijst, jan 2025): Knappschafts-Kliniken Gelsenkirchen, Schernerweg 4, 45894 Gelsenkirchen, +49 209 5902 7233 (dichtstbij, ~1¼ u rijden vanaf Bestwig, schatting; vooraf bellen); Universitätsklinikum Düsseldorf, Moorenstraße 5, 40225 Düsseldorf, +49 172 109 91 12 / +49 173 710 66 00 (30 min vooraankondiging); Druckkammerzentren Rhein Main Taunus, Schiersteiner Straße 42, 65187 Wiesbaden, +49 611 192 22 (30 min vooraankondiging). DAN Europe +39 06 4211 5685.
Toegang en regels
- Toegang: alle mijnen zijn privé; je duikt alleen via de operator of club. Nuttlar: reserveren verplicht, dagkaart aan de balie van Bergwerktauchen (apr–nov, za–zo 9:00–18:00); volgens X-Ray Mag (2023) max. 12 grotduikers per dag, en in de winter dicht voor overwinterende vleermuizen. Felicitas: dagkaart (€59, ook voor ma–vr) of guidance (€200, twee begeleide duiken met vullingen) online, za–zo 9:00–18:00 en andere dagen in overleg, het hele jaar. Christine en Schwalefeld: aanvraag bij de club Scapehander (scapehander.de), €50 per dag na bevestiging, het hele jaar.
- Papieren: grotbrevet (voor CCR ook CCR-cave), duikmedische keuring (Nuttlar max. 2 jaar, Scapehander max. 1 jaar oud), verzekering en logboek (Nuttlar: ≥100 gelogde koudwaterduiken). Zonder papieren geen toegang en geen restitutie (Nuttlar).
- Regels: scooters verboden in Nuttlar, Christine en Schwalefeld; geen solo (Nuttlar); in de clubmijnen geen training, lijnen niet verleggen en markers weer meenemen; geen eigen compressoren of aggregaten bij de mijnen.
Gas en vullen
- Gas: Tauchschule Sauerland vult op de mijn Nuttlar (za–zo) en aan de Sorpesee in Sundern (wo–zo): lucht 200/300 bar, nitrox tot 36 %, O₂. Felicitas vult na aanmelding (lucht, nitrox, O₂). Helium: TauchCenter Bielefeld aan de See im Berg (Brilon-Messinghausen, apr–nov za–zo 10:00–18:00) noemt lucht 200/300 bar, helium en zuurstof. Losse vullingen en trimix: navragen.
Water en seizoen
- Water: 7–9 °C het hele jaar → droogpak, 2 gescheiden ademautomaten en 2–3 lampen.
Veiligheid
- Algemeen advies in mijnen: reken op los gesteente, oude kabels en scherp metaal, roest en sediment dat snel opwervelt, schachten en luchtbellen met slechte lucht — adem die nooit in. Blijf bij de vaste lijnen.
Onderweg en in de buurt
- Basis: Bestwig voor Nuttlar, Willingen voor Christine en Schwalefeld, Bad Fredeburg voor Felicitas; Brilon en Meschede liggen ertussenin.
Rustdag
- Rustdag: de See im Berg (Messinghausen) is een open diabaasgroeve tot ~-45 m zonder overhead (min. AOWD en 100 duiken, €30 per dag); de Grube Christiane in Diemelsee-Adorf is een droge bezoekersmijn (rondleiding ~90 min, 9 °C).
Goed om te weten
- Meer mijnduiken in Duitsland: in Saksen liggen het Altes Kalkbergwerk Miltitz, de Felsendome Rabenstein en de Marmorbruch Crottendorf.
Nieuws
Nieuwsberichten waarin een van de grotten in deze regio genoemd wordt, automatisch verzameld en niet door ons gecontroleerd.
- No Angels en nog veel meer: dit kun je verwachten bij het „Sparkassen Bergwerk Festival" in Kleinenbremen ↗
- Duiken in de oude leisteenmijn van Nuttlar – Nitrox (IANTD) nr. 6 ↗
Toegang en regels veranderen: check vlak voor je trip wat er lokaal geldt. Bron: GDELT Project en de nieuwsfeeds van duikbladen.
Automatisch gezocht, laatst op 13 nov 2026.
Naar het Sauerland met je team?
Marcel zoekt de stekken die bij jullie brevetten passen.
Plan een trip